BETA

Ανταγωνισμός, Ελεύθερος και Ανοιχτός Κώδικας

Εικόνα Evi

Στην "ιστορία" των αιώνων της εξέλιξης του ανθρώπου, θα μπορούσαμε να κάνουμε δυο σημαντικές παρατηρήσεις:

1. Από πολύ παλιά και με την ένταξη του ανθρωπίνου γένους σε κοινωνίες, ο άνθρωπος έχει όχι μόνο απομακρυνθεί από το φυσικό περιβάλλον, αλλά και από τους "κανόνες / νόμους" που το διέπουν, δημιουργώντας τους δικούς του κοινωνικούς κανόνες και νόμους.

2. Το άλλο που παρατηρούμε, είναι πως ο άνθρωπος συνεχώς εξελίσσεται με το πέρασμα των αιώνων. Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε εδώ πως η εξέλιξη γινόταν προτού εφευρεθούν διάφορα οικονομικά συστήματα, όπως για παράδειγμα ο καπιταλισμός που δεσπόζει σήμερα. Σίγουρα η εξέλιξη και η ανάπτυξη δεν θα σταματήσουν ακόμα και μετά τον καπιταλισμό. Ίσως το μόνο που θα μπορούσαμε να αποδώσουμε στον καπιταλισμό είναι η επίσπευση ορισμένων εξελίξεων, χωρίς όμως πάντα αυτό να είναι σωστό.

 

Ανθρώπινο είδος, τεχνολογία, φύση, καπιταλισμός και ανταγωνισμός

Αν και τα πιο πάνω είναι σαφή και αποδεκτά, εν' τούτοις πολλοί άνθρωποι και κινήματα έχουν συνδέσει την ανάπτυξη της τεχνολογίας με τον καπιταλισμό, φτάνοντας στο σημείο να δημιουργηθούν κινήματα όπως ο πριμιτιβισμός.
Αυτό όμως είναι κάτι λάθος, καθώς δεν ήταν ο καπιταλισμός που έφερε την ανάπτυξη της τεχνολογίας, των επιστημών και την γενικότερη εξέλιξη, αλλά οι ίδιες οι ανθρώπινες ανάγκες, σε συνδυασμό με την δημιουργικότητα, την παρατήρηση, τον πειραματισμό, μα και και την φαντασία. Το θέμα σαφώς και έγκειται στην χρήση της τεχνολογίας όπως την νοεί ο καπιταλισμός, χρησιμοποιώντας την για να επιτείνει την ανθρώπινη εκμετάλλευση, ωθώντας την τεχνολογική ανάπτυξη κυρίως προς κερδοσκοπικές αναζητήσεις, ανακόπτοντας άλλες, αλλά όχι στην ύπαρξη ή την ανάπτυξή της. Το μόνο βέβαιο είναι πως την εξέλιξη δεν μπορεί να την σταματήσει τίποτα, πέρα από τον ίδιο τον άνθρωπο, αν αυτοκαταστραφεί.
Ένα ακόμα αποτέλεσμα αυτής της νοοτροπίας που μάλλον μοιάζει αντιφατικό με την εξέλιξη του ανθρωπίνου είδους, είναι ο ανταγωνισμός.
Ο ανταγωνισμός σαφώς και είναι αποτέλεσμα του καπιταλισμού και μάλιστα έχει αποδοθεί ως κάτι "φυσικό". Πως υπάρχει δηλαδή έμφυτος στο ανθρώπινο dna. Πάσες και πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει εκφράσεις όπως:

Ο ανταγωνισμός είναι στη φύση του ανθρώπου και υπάρχει παντού στη φύση.
Ο ισχυρότερος κερδίζει και το δίκιο είναι πάντα με το μέρος του.
Αν δεν υπήρχε ο ανταγωνισμός, θα γυρνούσαμε πίσω στα σπήλαια (ασχέτως αν από εκεί ξεκινήσαμε και χωρίς ανταγωνισμό ή καπιταλισμό)

Και δεν φτάνει μόνο αυτό, άλλα ο ανταγωνισμός καλλιεργείται και στα εκπαιδευτικά συστήματα από την πρώτη επαφή του παιδιού με το σχολείο. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παιχνίδια που καλλιεργείται η αντιπαλότητα και οχι η ομαδικότητα ή ευγενής άμιλλα.  Κάτι επόμενο προφανώς, καθώς ζούμε σε μια καθαρά καπιταλιστική κοινωνία που το πρόσχημα του ανταγωνισμού δημιουργεί το κέρδος μα και τους κανόνες.

- Ας σταθούμε να τα δούμε λίγο καλύτερα αυτά, καθώς μάλλον δεν είναι έτσι:

Οι "φυσικές" δομές του ανταγωνισμού

Η αναφορά στην φύση είναι προφανώς άκυρη. Οι ανθρώπινες κοινωνίες εδώ και χιλιετηρίδες δεν έχουν σχέση με αυτές των ζώων. Διαφορετική η οργάνωση μιας κοινωνίας γορίλων, διαφορετική των δελφινιών, διαφορετική των γερακιών, των μυρμηγκιών και ούτω καθεξής. Και διαφορετικά στο κάθε υπό-είδος, σε θηλαστικά, μη θηλαστικά, κλ.π.
Παρατηρώντας την ζωή στην φύση δεν είναι δύσκολο ν' αντιληφθούμε πως αυτή πιο πολύπλοκη, από την ντετερμινιστική γαλούχηση του πως:

το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό

Στην φύση όμως και μάλιστα συχνά σε κοινωνίες πρωτευόντων θηλαστικών (μα όχι μόνο), βλέπουμε τους αδύναμους να ενώνονται σ' ένα ισχυρό κοπάδι, προκειμένου ν' αντιμετωπίσουν τους ισχυρούς.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως η φύση βρίθει από ποικίλες κοινωνικές δομές, μα παρ' όλ' αυτά στις ανθρώπινες καπιταλιστικές κοινωνίες εμμένουμε στο πως το "ανταγωνιστικό μοντέλο" είναι "φυσικό".
Και συν τ' άλλα, πως μπορεί να είναι φυσικό και να μην αποδεχόμαστε πως η αλληλεγγύη ήταν αυτή που έβγαλε τους ανθρώπους από τις σπηλιές και όχι ο ανταγωνισμός. Σε παλιότερες "απολίτιστες" κοινωνίες, βλέπουμε την μεγάλη σημασία που δίνουν για τα παιδιά και τους ηλικιωμένους, τους "αδύναμους" δηλαδή. Για τι εξελιγμένες σημερινές κοινωνίες θα μιλούσαμε, αν δεν φροντίζαμε τους "αδυνάτους". Αναλογιστείτε την μορφή που θα είχαν οι κοινωνίες αυτήν την στιγμή. Σκεφτείτε σε ποιου είδους εξέλιξη θα βρισκόμασταν σήμερα αν μικρές ανθρώπινες ομάδες πολεμούσαν και ανταγωνίζονταν αέναα η μια την άλλη, χωρίς ποτέ να ενωθούν σχηματίζοντας μεγαλύτερες κοινωνίες (χωριά, πόλεις).
Όπως προκύπτει λοιπόν, για το κοινωνικό ον που ονομάζεται άνθρωπος, στην φύση του είναι η συνεργασία και η αλληλεγγύη. Χωρίς αυτά, οι πρωτόγονες ομάδες με δεσμούς αίματος, δεν θα ξεπερνούσαν τον φόβο μα και τον ανταγωνισμό για τις άλλες και ούτε θα συνενώνονταν σε όλο και μεγαλύτερες κοινωνίες με πιο διευρυμένους δεσμούς. Φτάνοντας στις σημερινές κοινωνίες βλέπουμε πως ο τρόπος αντίληψης του ανταγωνισμού και της αλληλεγγύης στο πέρασμα των χιλιετηρίδων δεν έχει στατικές μορφές, αλλά κυμαινόμενες. Το μόνο σίγουρο είναι πως οι διάφοροι δεσμοί που υπήρχαν στις παλαιότερες κοινωνίες, φτάνοντας στο σήμερα, αντικαταστάθηκαν από αυτούς που περικλείουν ανθρώπους εντός συγκεκριμένων συνόρων, τις πόλεις κράτη για παράδειγμα της αρχαίας ελλάδας και τις σημερινές χώρες. Και το αντιφατικό, αντίθετο της εξέλιξης που μας έφτασε ως εδώ, είναι πως δημιουργήθηκε η άνοδος του πατριωτισμού και του εθνικισμού, κάτι που όπως βιώνουμε επέφερε ακόμα πιο σκληρούς, αδίστακτους και αιμοβόρους ανταγωνισμούς, καθώς περιλαμβάνει μεγαλύτερες ομάδες ανθρώπων (κράτη), που ανταγωνίζονται, για όλο και πιο περιορισμένους πόρους.
Και επειδή αυτά τα... "αντανακλαστικά" ένστικτα πατριωτισμού και εθνικισμού δημιουργούν παρωπίδες, να θυμίσουμε το πείραμα του Calhoun το 1962 που έχει επαναληφθεί σε δεκάδες εκδοχές, ακόμα και σε ανθρώπους:

Τοποθετήσανε πολλά ποντίκια μαζί σ' έναν μικρό χώρο που χάρη σ' έναν τεχνητό τοίχο αυτός (ο χώρος) μειωνόταν καθημερινά.
Όσο μειωνόταν o διαθέσιμος χώρος, τόσο αυξανόταν η επιθετικότητα, καθώς τα ποντίκια, έπρεπε να ανταγωνιστούν για λιγότερους διαθέσιμους πόρους.

Όπως προκύπτει και όπως γνωρίζουμε, τα ένστικτα του φόβου και του ανταγωνισμού μπορεί να υπάρχουν στον άνθρωπο αλλά ανήκουν στα κατώτερα ένστικτα του ανθρωπίνου γένους.

Σε αντίθεση με την φύση που ο πιο ικανός έχει έναν παραπάνω πόντο "bonus", στις ανθρώπινες κοινωνίες ποιος ο λόγος του ανταγωνισμού;

Η απάντηση εδώ βρίσκεται στον καπιταλισμό, στην οικονομία και στο κέρδος. Σε μια σχεδόν παγκοσμιοποιημένη οικονομία θα πρέπει οι άνθρωποι να κάνουν όσο το δυνατόν καλύτερη διαχείριση των περιορισμένων γήινων πόρων.
Αντ' αυτού όμως, οι σύγχρονες κοινωνίες ζουν σ' ένα όργιο υπερκατανάλωσης και ανταγωνισμού (το καλύτερο αμάξι, σπίτι, ρούχα, γκόμενα/ο, κλ.π).
Διαλύουμε και καταστρέφουμε το οικοσύστημα που μας δίνει ζωή, δημιουργούμε πολέμους επειδή αποφέρουν κέρδη, πολεμάμε για πετρέλαιο, χρυσάφι, μεταλλεύματα, για την ίδια την γη.
Και αυτά τα αποδεχόμαστε ως "φυσιολογικό" και ως κανονικότητα.

 

Οι Πατέντες του ανταγωνισμού

Το σύνηθες που έχει κάποιος κατά νου και εκφέρεται ως επιχείρημα είναι ένα δίπολο εταιρειών που σ' ένα πλαίσιο ευγενούς άμιλλας, ανταγωνίζονται και βγάζουν τα καλύτερα προϊόντα.
Ωστόσο στην πραγματικότητα, όπως όλοι γνωρίζουμε και βιώνουμε, όποιος καταπατήσει εργατικούς και οικολογικούς νόμους, ή μασήσει κρατικό χρήμα ή "λαδώσει", αυτός είναι πάντα και ο πιο κερδισμένος με πολλαπλούς τρόπους που φυσικά αποβλέπουν στο άμεσο αλλά και μακροπρόθεσμο κέρδος.
Ένας επικερδής τρόπος - εφεύρεση του καπιταλισμού φυσικά - είναι οι πατέντες. Σήμερα υπάρχουν πατέντες στα πάντα, σε ό,τι μπορείτε ή δεν μπορείτε να φανταστείτε. Γίνονται εξαγορές ολόκληρων εταιρειών από μεγαλύτερες απλά και μόνο για ν' αποκτήσουν τις πατέντες τους (μια χαρακτηριστική περίπτωση αποτελούν οι εξαγορές που έχουν κάνει Apple και Microsoft μόνο και μόνο για τις πατέντες που κατείχαν).
Το παράδοξο εδώ είναι πως βάζουν τροχοπέδη σε έρευνα, επιστήμη, τεχνολογία και ανάπτυξη πάρα τα προωθούν.
Αντίθετα όμως με τις ιδιωτικές χρηματοδοτήσεις, έχουμε δει έρευνες, τεχνολογίες και ανάπτυξη από κρατικά προγράμματα μέσα από πανεπιστήμια. Και αυτό είναι κάτι που δεν λέγεται εσκεμμένα, αποδίδοντας την ανάπτυξη της τεχνολογίας μόνο στις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες.

Δεν χρειάζεται να πάμε μακρυά άλλωστε. Ζούμε στην εποχή των φορητών συσκευών και, όμως, ορισμένα πράγματα είναι τόσο αντιφατικά μεταξύ τους. Έναν σημαντικό παράγοντα σε αυτό έχει παίξει η Apple που οι πατέντες στο παραμικρό σημείο των gadgets της (τέτοια είναι, gadgets) που έχει εμποδίσει σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη της τεχνολογίας, αυτής που θα μπορούσαμε να έχουμε στα χέρια μας. Κι' όμως, αντί να το καταλάβουμε αυτό, κάποιοι την εξυμνούν ως "πρωτοπόρα", ως στυλοβάτη της τεχνολογίας και έχουν σχεδόν θεοποιήσει τον Steve Jobs, τον άνθρωπο που κατάφερε στην πραγματικότητα να ξεφτιλίσει και να πατεντάρει την τεχνολογία.
Θα μου πεις, πως εδώ έφτασε στο σημείο, να πατεντάρει λογισμικό Linux / Unix που είχε δημιουργηθεί από την κοινότητα για "ελεύθερη και δωρεάν χρήση", θα την σταμάταγε οτιδήποτε άλλο;

Και για να μιλήσουμε πιο απλά ακόμα, και πιο ρεαλιστικά, θα μεταφέρω κάτι χαρακτηριστικό που διάβασα πρόσφατα:

Φανταστείτε να διαβάζατε αυτό:

Η βιομηχανία εστιατορίων τα έχει βάλει με τους δρόμους.
Σήμερα, η αστυνομία έκλεισε άλλους 523 δρόμους σε μεγάλη πόλη καθώς υπήρχε πληροφορία ότι πολίτες αγόραζαν φαγητό και τους χρησιμοποιούσαν για να το πάνε σπίτι και να το μαγειρέψουν μόνοι τους, χωρίς να πληρώνουν δικαιώματα για το μονοπώλιο των εστιατορίων στο μαγείρεμα.

Δεν θα γινόσασταν έξω φρενών; Και όμως... Όταν κλείνουν ιστοσελίδες γιατί παρέχουν "συνδέσμους", κάνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα.

Θα απαγόρευαν ποτέ τις φωτογραφικές μηχανές γιατί κάποιος μπορεί να τις χρησιμοποιήσει για παιδική πορνογραφία; Όχι φυσικά. Θέλουν όμως να απαγορεύσουν την ανώνυμη περιήγηση για τον ίδιο λόγο.
Δεν απαγορεύουν την κατασκευή όπλων γιατί χρησιμοποιούνται στην τρομοκρατία, θέλουν όμως να απαγορεύσουν την κρυπτογράφηση από τους πολίτες για τον ίδιο λόγο.

Το διαδίκτυο είναι ο χώρος που πειραματίζονται με την στέρηση ελευθεριών. Πόσο νομίζετε ότι θα τους πάρει για να το κάνουν και στον "πραγματικό" κόσμο;

 

Το Ελεύθερο και Ανοιχτό στην εξέλιξη

Κάτι άλλο που υποβαθμίζεται τεχνητά, είναι η σημασία και η παρουσία αυτήν την στιγμή του Ελεύθερου και Ανοιχτού Λογισμικού (και hardware) στην ανάπτυξη της τεχνολογίας. Μια παγκόσμια συνεργασία πέρα από σύνορα, φυλές και έθνη, έδωσε καρπούς που ούτε που θα μπορούσαν να διανοηθούν οι πολυεθνικές.
Αν αυτό στην πράξη δεν αμφισβητεί ευθέως την πρωτοκαθεδρία του ανταγωνισμού στη δημιουργία των εξελίξεων, τότε τι;
Αν λογαριάζαμε πόσα από τα καθημερινά πράγματα που χρησιμοποιούμε και μας προσφέρουν ευκολίες ακόμα και ποιότητα ζωής ή και πιο ζωτικά θέματα συντήρησής μας, οφείλονται στο Linux και στον Ελεύθερο / Ανοιχτό Κώδικα, η λίστα δεν θα τελείωνε ποτέ και συνεχώς θα προστίθενται και νέα. Εδώ εταιρείες σαν την Google, οφείλουν την ιδια τους την ύπαρξη και το πως έφτασαν στο σημείο που είναι, χάρη στον Ελεύθερο και Ανοιχτό Κώδικα.

Είναι παραπάνω από προφανές λοιπόν ότι ο ανταγωνισμός δεν αποτελεί ανάγκη για την τεχνολογική και επιστημονική ανάπτυξη. Ακόμα και αν κάποιες στιγμές επιταχύνει τις εξελίξεις, στην πραγματικότητα δημιουργεί εμπόδια ως προς το κοινωνικό όφελος της ουσιαστικής ανάπτυξης. Σαν κατώτερο ένστικτο και άμεσα συνδεδεμένο με τον φόβο, εγείρεται από πρωτόγονες εγκεφαλικές μνήμες όταν έχουμε μειωμένους πόρους να μοιράσουμε (και δεν έχουμε πρόσβαση, κλ.π-κλ.π).
Συγκρίνοντας τον ανταγωνισμό με την άμιλλα, την αλληλεγγύη και την συνεργασία βλέπουμε πως τα δεύτερα "απαιτούν" ανώτερες εγκεφαλικές διεργασίες και αυτό από μόνο του είναι δύναμη που ωστόσο πρέπει να ενεργοποιήσουμε και να την θέσουμε ως αναγκαία, αν θέλουμε συνεχίσουμε την εξέλιξη και όχι να φτάσουμε στην (αυτό)καταστροφή.
Ο πλανήτης που ζούμε είναι ένας, το ίδιο ακριβώς οικοσύστημα μας συντηρεί και μας προστατεύει, οι πόροι μπορούν να είναι αρκετοί για όλους, με συνετή και δίκαιη διαχείριση, να μην υπάρχουν πλούσιοι και φτωχοί, ανώτεροι και κατώτεροι. Να μην υπάρχουν δηλαδή αυτά τα προϊόντα του ανταγωνισμού. Μην ξεχνάμε πως αλλιώς βλέπουν το κόσμοι οι χορτάτοι και αλλιώς οι πεινασμένοι.

To να κρατιέται σε δεξαμενές και καλούπια το δυναμικό της ανθρώπινης σκέψης που είναι αστείρευτο, θα οδηγήσει στο τέλμα και στην καταστροφή. Αν όμως αφεθεί, θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην κοινωνική ευημερία. Τα κοινωνιστικά μοντέλα αλληλεγγύης και συνεργασίας είναι αυτά που θα μπορούσαμε να εδραιώσουμε ως κοινωνικές συνθήκες και το σημερινό κοινωνικό πρόσωπο του αδίστακτου και υπό μετάλλαξη καπιταλισμού μας το επιβάλλει εντονότερα από ποτέ.
Το Open Source Ecology και Global Village Construction Set, αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα. Πρόκειται για ένα πρότζεκτ που έχει ανοίξει τον κώδικα για τα σχέδια από 50 βασικά μηχανήματα, τα οποία θα μπορούσαν χρησιμοποιηθούν για την αυτόνομη λειτουργία ενός χωριού, με συνολικό κόστος κατασκευής κάτω από 10 χιλιάδες δολάρια. Αυτό προέκυψε επειδή τα μηχανήματα που χρειαζόταν ήταν ακριβά, και χαλούσαν συνέχεια. Με το άνοιγμα του κώδικα στην κοινότητα, μπόρεσαν να αναπτυχθούν πρωτότυπα μηχανήματα, από τρακτέρ, μέχρι δημιουργίας πλίνθων, πολύ φτηνά και πολύ ανθεκτικά, και το κυριότερο, μπορεί να τα φτιάξει ο καθένας μόνος του [δείτε σχετικά].
Ακόμα και με τα τωρινά δεδομένα θα έπρεπε η κάθε κυβέρνηση κατά προτίμηση να επενδύσει στις κοινότητες που δίνουν την δυνατότητα στους δημιουργικούς φορείς να επιβιώσουν και να ευδοκιμήσουν σε αστικά και αγροτικά κέντρα. Είναι υποχρέωση της κυβέρνησης να προστατεύει το κοινό από την ιδιωτική κερδοσκοπία η οποία καθιστά την δημιουργική δουλειά - που προσανατολίζεται στα κοινά - πιο δύσκολη, αν όχι αδύνατη. Μπορεί, για παράδειγμα, να δημιουργηθεί καταπίστευμα για τα μη-κερδοσκοπικά κοινοτικά κέντρα.
Βασικά θα έπρεπε να τεθούν σε παγκόσμια κλίμακα, κάτω από Ελεύθερες και Ανοιχτές Άδειες Χρήσης, τα πάντα που αφορούν την ευημερία του ανθρώπου και οποιασδήποτε άλλης μορφής ζωής του πλανήτη [ - 1 - και - 2 -].
Η Συλλογική Νοημοσύνη - δηλαδή, η ανταλλαγή πληροφοριών ανάμεσα στα έθνη, στις υπηρεσίες, στους επιστήμονες και η από κοινού λήψη αποφάσεων - είναι το μόνο μέσο για την επίτευξη (σε όσο το δυνατόν πραγματικό χρόνο) της κατανόησης των πολύπλοκων συστημάτων. Μόνον έτσι θα μπορέσουμε να αντέξουμε και να αντιμετωπίσουμε τις αλλαγές. Πολλές από αυτές τις αλλαγές, συμπεριλαμβανομένων και των αλλαγών που λαμβάνουν χώρα στην βιόσφαιρα, όπως η κλιματική αλλαγή και η εξάντληση των φυσικών πόρων, είναι το αποτέλεσμα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και των ενεργειών της βιομηχανίας των τελευταίων τριών αιώνων.

[Keep Calm και OpenSource παντού!]

Μιλάμε για μια "Free και Open Source Life" και εδώ: #opensourcelife, μπορείτε να πάρετε μια γεύση για το τι μπορεί να δημιουργήσει η ανθρώπινη συνεργασία και εφευρετικότητα, πέρα από εταιρείες και πατέντες.
Το βασικό σε αυτά είναι πως πρόκειται για "πρότυπα", δεν έχουν χρησιμοποιήσει ιδέες κάποιου άλλου, δεν έχουν αντιγράψει, όπως συνήθως κάνουν οι εταιρείες, μα βαδίζουν με διαφορετικά μοντέλα σύλληψης και ανάπτυξης. Και μια ειδοποιός διαφορά τους είναι πως δίνουν σημασία και προτεραιότητα σε ποιότητα και δημιουργικότητα, και όχι στον σκοπό της κατανάλωσης. Και αυτό είναι που τις κάνει τόσο σημαντικές.

Τα συλλογικά αυτά μοτίβα συνεργασίας, ανάπτυξης και αλληλεγγύης δείχνουν πως θα επεκταθούν σε μικρές τοπικές κοινωνίες, τα επόμενα χρόνια, καθώς μόνο αυτή θα μπορεί να ανασχέσει το ανθρώπινο δικαίωμα στην ίδια την ύπαρξη. Μια αναρχική συλλογική σκέψη θα επεκτείνεται, μέχρι να έρθει η στιγμή που θα μπορεί να εδραιώσει τις συνθήκες της, ανατρέποντας τα ανταγωνιστικά οικονομικά μοντέλα που, προκειμένου να υπάρχουν σαν πρωταρχικό στόχο, έχουν τα αρχέγονα φοβικά ανθρώπινα κατώτερα ένστικτα. 

 

[εμπνευσμένο από άρθρα του  lascapigliata.wordpress.com και του osarena]

  • Σχόλια

0 Comments:

Scroll to Top