BETA

Συζητώντας με τον Βασίλη Κωστάκη, τον συγγραφέα του Ομότιμου Μανιφέστου

Εικόνα constantinos

  Είδαμε πολύ πρόσφατα, το Ομότιμο Μανιφέστο, τ' οποίο πραγματεύεται την ανάδυση του ομότιμου κινήματος και στο κυρίαρχο ερώτημα του πως μπορούμε ν' αλλάξουμε τον κόσμο. Βλέπετε δεν τίθεται καν το ερώτημα, για το αν μπορούμε να τον αλλάξουμε. Η απάντηση σε κάτι τέτοιο είναι σαφής: Ναι μπορούμε, αν το θελήσουμε. Κινούμενοι έξω από τα πλαίσια του συστήματος, εντοπίζουμε στο βιβλίο την Ομότιμη Παραγωγή ως Εναλλακτική στον Καπιταλισμό και στην πραγματική δυναμική που έχει ο Ανοιχτός Κώδικας να συμβάλει σε αυτή την αλλαγή. Ίσως και για πρώτη φορά στα ελληνικά δεδομένα, βλέπουμε μια ανάλυση στο γιατί το Κίνημα του Ελεύθερου Λογισμικού αποτελεί μια ιστορική ευκαιρία, συμβάλλοντας στις κοινωνικές αλλαγές. Έτσι, κάναμε μια συζήτηση, με τον συγγραφέα του βιβλίου, τον Βασίλη Κωστάκη, ο οποίος είναι και ο βασικός δημιουργός του P2p Lab. [box type=info]Ο Βασίλης Κωστάκης (PhD, MSc, MA), οικονομολόγος, είναι επιστημονικός συνεργάτης πανεπιστημιακών και ερευνητικών ιδρυμάτων.Kostakis-V Τα ενδιαφέροντα του εστιάζονται στη μελέτη της παραγωγής πληροφορίας αλλά και της τρισδιάστατης εκτύπωσης, εξετάζοντας τις δυνατότητες των συνεργατικών μοντέλων παραγωγής. Δημοσιεύει σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά, δίνει διαλέξεις και συμμετέχει σε ακτιβιστικές δράσεις σχετικές με την ομότιμη προοπτική. Επίσης είναι ο ιδρυτής του P2P Lab, τ' οποίο είναι ένα ανοικτό εργαστήρι/ερευνητικό κέντρο τεχνολογίας και τέχνης.Για μια σύντομη αποτύπωση του οράματός του δείτε το βίντεο P2P και Ουτοπία Αναλυτικότερα το P2P Lab, σκοπεύει να αποτελέσει χώρο συνάντησης για εκείνους που ευρύτερα συμφωνούν με τις ακόλουθες θέσεις:

  • ότι η ομότιμη (P2P) μορφή δικτύωσης αποτελεί μια νέα μορφή πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης που δημιουργεί ένα νέο δημόσιο χώρο (τα πληροφοριακά Kοινά) ο οποίος πρέπει να προστατευθεί και να επεκταθεί.
  • ότι οι αρχές που αναπτύχθηκαν από το κίνημα του ελεύθερου λογισμικού προσφέρονται σαν πρότυπα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες περιοχές της κοινωνικής και παραγωγικής ζωής.
  • ότι επανασυνδέεται με τις παλαιότερες παραδόσεις και προσπάθειες για μια περισσότερο συλλογική κοινωνική κατάσταση, αλλά αυτή τη φορά καθιστά περιττή την ανάγκη του αυταρχισμού και του συγκεντρωτισμού.
  • ότι προσφέρει στη νεολαία ένα όραμα ανανέωσης και ελπίδας, να δημιουργήσει έναν κόσμο που ανταποκρίνεται περισσότερο στις ανάγκες της.
  • ότι δημιουργεί μια νέα γλώσσα και έναν νέο Λόγο, συγχρονισμένο με τη νέα ιστορική φάση του «γνωστικού καπιταλισμού».

Η ομότιμη θεωρία απευθύνεται σε οποιονδήποτε συμφωνεί ότι ο πυρήνας της λήψης των αποφάσεων πρέπει να εντοπίζεται στην κοινωνία των πολιτών και όχι, αποκλειστικά, στην αγορά ή στο κράτος.[/box] 1. Είναι πραγματικά ελεύθερο το διαδίκτυο; Ή μάλλον μπορούμε να πούμε ότι κάθε ελευθερία που σκοτώνεται στην πραγματική ζωή έχει αντίτιμο και στο διαδίκτυο; Κάθε ελευθερία που σκοτώνουν στο διαδίκτυο, έχει αποτελέσματα και στη καθημερινή μας ζωή;

Το διαδίκτυο, από τη μία, παρέχει ευκαιρίες χειραφέτησης και αυτονομίας, από την άλλη δίνει τη δυνατότητα σε κυβερνήσεις και εταιρίες για έλεγχο, χειραγώγηση, λογοκρισία και εκμετάλλευση. Μέσα, λοιπόν, σε αυτό το γεμάτο αντιφάσεις και αντιθέσεις πλαίσιο αναδύεται το ομότιμο κίνημα από το οποίο ξαναγεννιούνται ορισμένες από αυτές τις ελευθέριες που, όπως λες, σκοτώνονται στην πραγματική ζωή (και τις οποίες δεν πρέπει να περιοριζόμαστε να τις βιώνουμε μόνο ψηφιακά). Γίνεται εμφανές, ότι το πραγματικό θέμα δεν είναι η τεχνολογία καθεαυτή (στην περίπτωσή μας το διαδίκτυο) αλλά η ποικιλία των μονοπατιών που καλούμαστε να επιλέξουμε: η τεχνολογία δεν είναι πεπρωμένο αλλά πεδίο μάχης, όπου οι άνθρωποι μάχονται για να επηρεάσουν και να αλλάξουν τα σχέδια, τις χρήσεις και τα νοήματα των τεχνολογικών δυνατοτήτων και του κόσμου που τους περιβάλλει.

2. Γιατί ο Βασίλης, ένας νέος άνθρωπος, έχει διαφορετικές απόψεις για τα πράγματα, σε σχέση τόσο με συνομηλίκους του, όσο και με την (ίσως) πλειοψηφία;

Έμαθα για την ομότιμη προοπτική το 2007 γιατί είχα την τύχη να συναντήσω, ως μεταπτυχιακός φοιτητής στο Άμστερνταμ, τον Michel Bauwens, ιδρυτή του P2P Foundation, που με εισήγαγε σε ένα πλαίσιο το οποίο κάλυπτε πολλά από τα ερωτήματα που είχα εκείνη την εποχή με έναν φρέσκο και ανανεωμένο τρόπο. Είμαι ειλικρινά χαρούμενος γιατί, από τότε, συναντώ ολοένα και περισσότερους ανθρώπους κάθε ηλικίας με παρόμοιες απόψεις και πιστεύω ότι είμαστε κοντά να σχηματίσουμε μια κρίσιμη μάζα ώστε να φέρουμε τον “ομότιμο” λόγο (πράξη & θεωρία) στο προσκήνιο.

3. Τι ακριβώς είναι το P2P;

Το P2P (Peer-to-Peer), εμπνευσμένο από τα ομότιμα δίκτυα και τον τρόπο διάδοσης της πληροφορίας μέσα σε αυτά, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια σχέση ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς. Η δυναμική αυτής της σχέσης (όπως έλεγε και μια παλιά συμβουλή: “από τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του”) είναι που καθιστά την ομότιμη παραγωγή και το ομότιμο κίνημα τόσο ιδιαίτερα και άξια αντικείμενα μελέτης. Για τον μη εξοικειωμένο αναγνώστη έχουμε μια παρουσίαση λίγων λεπτών, “το P2P σε ένα καρυδότσουφλο”.

4.P2P και Ουτοπία” ο τίτλος ενός βίντεο που έχεις ανεβάσει στο διαδίκτυο. Γιατί όχι “P2P και Ευτοπία”;

“Ουτοπία” ως αναφορά στον ποιητικό λόγο του Oscar Wilde: “A map of the world that does not include Utopia is not worth even glancing at, for it leaves out the one country at which Humanity is always landing. And when Humanity lands there, it looks out, and, seeing a better country, sets sail. Progress is the realisation of Utopias” (από το δοκίμιο The Soul of Man under Socialism).

5. Το P2P εκφράζει θέσεις. Πολιτικές και κοινωνικές. Όπως και το “Ομότιμο Μανιφέστο”, οι διάφορες δημοσιεύσεις το χαρακτηρίζουν ως “πολιτικό κείμενο”. Εμείς το βλέπουμε ως κοινωνικό: υπάρχει άραγε διαφορά ανάμεσα σε αυτά τα δυο; Θα μας ξεκαθαρίσεις τη διαφορά;

Οποιαδήποτε “πολιτική” που δεν έχει ως σημείο αναφοράς την κοινωνία παύει να είναι “πολιτική” - και καλό εδώ είναι να τονίσουμε ότι το “κομματικό” και το “πολιτικό” δεν είναι ταυτόσημες έννοιες. Το να μοιράζεσαι τον κώδικα, να υποστηρίζεις τις ομότιμες κοινότητες μέχρι να ανακυκλώνεις τα σκουπίδια ή να σταματάς ως οδηγός στις διαβάσεις των πεζών συνιστούν πολιτικές κινήσεις με κοινωνικό αντίκτυπο. Επομένως, το ομότιμο κίνημα είναι πολιτικό και ως πολιτικό επηρεάζει την κοινωνία.

6. Διαβάζοντας κανείς το “Ομότιμο Μανιφέστο” και στεκούμενος στις 5 θέσεις που αναπτύσσονται στο πρώτο μέρος, βλέπει ότι κάποιες από αυτές ισχύουν και για την ζωή εκτός διαδικτύου. Διάβασα κάμποσες απόψεις για αυτά. Σε γενικές γραμμές υπερισχύει η άποψη “επαναστατικές”. Εμείς τις βλέπουμε ως “αναρχικές” (ελπίζω να είναι κατανοητός ο όρος). Και μάλλον, με τα ισχύοντα δεδομένα όπου κουμάντο κάνουν οι εταιρείες, οι τράπεζες και οι δικηγόροι, όλα αυτά ακούγονται ίσως ουτοπικά. Και όμως είναι ή μάλλον θα έπρεπε να είναι αναφαίρετα δικαιώματα. Κάτι πάει στραβά προφανώς. Τι νομίζεις; Το διαδίκτυο πάει στραβά η εμείς στραβά...σερφάρουμε (και σκεφτόμαστε);

Αν ως “αν+αρχία” θεωρήσουμε την έλλειψη κάποιας κεντρικής αρχής/εξουσίας, τότε ίσως θα μπορούσαμε να δούμε τις ομότιμες πρακτικές και έτσι. Θα ήθελα να τονίσω ότι η ομότιμη διακυβέρνηση, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η ομότιμη παραγωγή, αποτελεί ένα υβρίδιο αυτόνομων δικτύων, ετεραρχιών (ούτε ιεραρχίες, ούτε δίκτυα αλλά κάτι ανάμεσα ανάλογα με την εκάστοτε κατάσταση), δημοκρατικών διαδικασιών και ενίοτε καλοκάγαθων δικτατοριών (benevolent dictatorships, σχετικά με την έννοια αυτή, και όχι μόνο, διαβάστε στα αγγλικά την εξαιρετική συνέντευξη του φίλου Γιώργου Δαφέρμου ή/και τη μελέτη μου στη First Monday). Με αυτό θέλω να δείξω πως πρόκειται για κάτι διαφορετικό από ότι έχουμε δει μέχρι σήμερα και ένα νέο λεξιλόγιο είναι αναγκαίο ώστε να περιγράψει -αποφεύγοντας παρανοήσεις και γενικεύσεις- αυτά που συμβαίνουν. Το διαδίκτυο τον τελευταίο καιρό πράγματι φαίνεται να πάει στραβά λόγω θαλασσοταραχής που μερικοί (π.χ. ο Zitrain) είχαν ήδη προβλέψει και εμείς θα πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε ώστε να μην ζήσουμε μία “παρωδία των Κοινών”, δηλαδή δούμε ομότιμα παραγόμενους πόρους να περιφράσσονται χάνοντας τον δημόσιο χαρακτήρα τους.

7. Σε μια πλήρως καπιταλιστική και πλασματική σε ανάγκες κοινωνία, αναμενόμενο δεν ήταν να ισχύσει αυτό και στο διαδίκτυο; Μπορούμε να κάνουμε κάτι για ανατροπή σε αυτά; Ή μια ανατροπή θα οδηγήσει και στην άλλη (εκτός διαδικτύου);

Καταρχάς νομίζω ότι το πολιτικό καθήκον των κοινοτήτων είναι (i) ο αγώνας για την ελευθερία του διαδικτύου (δείτε τη δουλειά του ελληνικού δικτύου DLN) (ii) ο αγώνας για την εξάλειψη του ψηφιακού αναλφαβητισμού (iii) οι προσπάθειες για τον ευρύ εκδημοκρατισμό μέσων παραγωγής της πληροφορίας (υπολογιστές, πρόσβαση στο διαδίκτυο κλπ σε σχέση με το δεύτερο σημείο) (iv) η προώθηση, υποστήριξη και ενδυνάμωση των ομότιμων έργων με κάθε τρόπο. Με τα παραπάνω, εν συντομία διατυπωμένα, σημεία ίσως η κοινωνία των πολιτών -οι ομότιμες κοινότητες- καταφέρει να αποφύγει μία “παρωδία των Κοινών” και πετύχει να κερδίσει τη μάχη σε μία από τις δύο οικονομίες, την άυλη οικονομία. Για την υλική οικονομία ζοφεροί, γεμάτο όμως ενδιαφέρον και προκλήσεις, καιροί έρχονται, θα διακινδύνευα να προβλέψω, με τον επικείμενο εκδημοκρατισμό τεχνολογιών τοπικής, υλικής παραγωγής όπως είναι η τρισδιάστατη εκτύπωση.

8. Οι εκδοτικοί οίκοι, οι βιομηχανίες θεάματος, παιχνιδιού και φαγητού, δυστυχώς, είναι πλέον κολοσσοί. Ελέγχουν πολιτική, τράπεζες, δικαστικό σύστημα και καθορίζουν την αγορά. Όσοι μιλάμε για ένα κόσμο με Ανοιχτή Πρόσβαση και με Ανοιχτό Κώδικα παντού, μοιάζουμε γραφικοί. Συνεπώς χρειάζεται χειραφέτηση της κοινωνίας. Και αυτή μπορεί να γίνει στο μέγιστο από το διαδίκτυο. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς ελέγχους που προσπαθούν διακαώς τον έλεγχο;

Το πρόβλημά μας δεν θεωρώ ότι είναι τεχνολογικής φύσης. Συνεπώς, μία τεχνολογία δεν πρόκειται να προσφέρει από μόνη της λύσεις όσο κατάλληλα σχεδιασμένη, προς τον εκάστοτε σκοπό, κι αν είναι. Επομένως, “αυτή η χειραφέτηση δεν μπορεί να γίνει στο μέγιστο *από* το διαδίκτυο” αλλά σίγουρα το διαδίκτυο μπορεί να αποτελέσει καταλύτης αυτής της χειραφέτησης ως εργαλείο -που απαιτεί συνεχή αγώνα για τη διατήρηση της ανεξαρτησίας του- και φυσικά αυτός είναι ένας λόγος που προσπαθούν κάποια συμφέροντα να το ελέγξουν.

9. Πατέντες και πνευματικά δικαιώματα. Μεγάλος ντόρος και άμεσα με τα όσα συζητάμε και αναφέρεις στο Ομότιμο Μανιφέστο. Οι πολυεθνικές και τα ΜΜΕ, ισχυρίζονται πως φταίχτης είναι ο χρήστης, ο άνθρωπος και όχι αυτές. Σαφώς και είναι γελοίο, μα θα ήθελες να μας πεις που στράβωσε έτσι η ιστορία με τα πνευματικά δικαιώματα; Κατάχρηση; Υπερκερδία; Κάτι άλλο;

Άλλο η δημιουργία κέρδους, που πολλές φορές είναι απαραίτητη και δεν θα πρέπει να τη δαιμονοποιούμε πάντα, ώστε να εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα και άλλο ο αγώνας για μεγιστοποίηση του κέρδους. Αυτή λοιπόν η ακόρεστη δίψα για μέγιστα κέρδη οδηγεί το κεφάλαιο σε ακραίες τακτικές ιδιοποίησης και εκμετάλλευσης τις οποίες οι άνθρωποι μέσω του διαδικτύου ανατρέπουν. Θεωρώ ότι σε κάθε επαναστατική τεχνολογία το υπάρχον παράδειγμα, η κυρίαρχη, δηλαδή, τάξη πραγμάτων, αντιστέκεται. Ας θυμηθούμε την εποχή που πέταξαν τα πρώτα αεροπλάνα και ίσχυε ο νόμος κατοχής του “αέρα” πάνω από το κάθε χωράφι για τους κατόχους γης. Τότε, λοιπόν, έπρεπε ο εκάστοτε πιλότος να παίρνει την έγγραφη άδεια των ιδιοκτητών γης πάνω από τις περιουσίες των οποίων σκόπευε να πετάξει, ώστε να μην έχει πρόβλημα με τον νόμο. Ο “κοινός νους”, λοιπόν, όπως εύγλωττα περιγράφει ο Lessig, οδήγησε σε αλλαγή του νομικού πλαισίου καθώς έπρεπε να ενσωματωθεί μια νέα τεχνολογία που φαινόταν ότι θα άλλαζε τις κοινωνίες προς το καλύτερο.

10. Kαι μιλώντας για Ανοιχτή Πρόσβαση και Ανοιχτό Κώδικα, ασχολείσαι με κάτι πραγματικά επαναστατικό. Εννοώ την 3D εκτύπωση. Φαντάζομαι μια εταιρεία του άμεσου μέλλοντος, σ' ένα δωμάτιο με κάποιον 3D εκτυπωτή, ανάλογα τις ανάγκες της, κάποιον σέρβερ, μερικούς υπολογιστές και με παράγωγη υλικών και αγαθών, τα οποία θα μπορούν αν είναι προσιτά σε όλους. Αυτό και αν είναι επαναστατικό! Όμως το θέμα είναι πως οι πρώτες ύλες είναι και πάλι ελεγχόμενες από πολυεθνικές και σαφώς οι κυβερνήσεις, νομοθετούν υπέρ τους.

Το ομότιμο κίνημα δημιούργησε το δικό του λογισμικό, το δικό του hardware (π.χ., τρισδιάστατος εκτυπωτής RepRap, μικροϋπολογιστής Arduino), τη δική του εγκυκλοπαίδεια, γιατί, λοιπόν, να μην καταφέρει να δημιουργήσει τις δικές του συνταγές παρασκευής υλικών; Πυλώνες θωράκισης και ενδυνάμωσης της ομότιμης παραγωγής πρέπει να αποτελέσουν (όπως και έχουν αποτελέσει) τα πανεπιστήμια ανοίγοντας δρόμους για το πλήθος που συμμετέχει. Δείτε για παράδειγμα την περίπτωση του τρισδιάστατου εκτυπωτή Ultimaker ή του πρώτου Makerbot, προϊόντα και τα δύο κερδοσκοπικών εταιριών. Βασίστηκαν στα ανοικτά σχέδια του πρώτου τρισδιάστατου εκτυπωτή ανοικτού κώδικα RepRap, εγχείρημα που ξεκίνησε από τον Adrian Bowyer του University of Bath, και γι'αυτό (οι εταιρίες είχαν σαν αφετηρία μία έτοιμη τεχνογνωσία από την κοινότητα του RepRap) οι τιμές διάθεσής τους είναι τόσο χαμηλές (συγκριτικά με το παρελθόν). Με αυτό θέλω να δείξω ότι φτιάχνοντας υλικά ανοικτού κώδικα μπορούμε (υπάρχει συζήτηση γύρω από αυτό αλλά φοβάμαι ότι θα γίνω κουραστικός) να προωθήσουμε την ευρεία διαθεσιμότητά τους.

11. Η ιδέα του Ανοιχτού Κώδικα στην Ελλάδα;

Θα ήθελα να αναφερθώ σε δύο περιπτώσεις/χαμένες ευκαιρίες αναφορικά με πολιτικές που θα μπορούσαν να είχαν υλοποιηθεί με μία προσέγγιση “ανοικτού κώδικα”: (i) η περίπτωση του ψηφιακού αρχείου της ΕΡΤ. Ένας δημόσιος οπτικοακουστικός, πολιτιστικός πλούτος που ψηφιοποιήθηκε χρησιμοποιώντας κλειστά τεχνολογικά πρότυπα (με ό,τι αυτό συνεπάγεται) και που δεν διατίθεται ελεύθερα (θυμηθείτε free as free beer vs. free as free beer) στους πολίτες. Περισσότερη τεκμηρίωση σχετικά μπορείτε να βρείτε εδώ, στον ιστότοπο της πρωτοβουλίας για την απελευθέρωση στην οποία συμμετείχε δυναμικά το P2P Foundation (ii) την περίπτωση των notebooks που διατέθηκαν με κρατικούς πόρους στους μαθητές περιέχοντας ιδιόκτητο λογισμικό αντί του μαθητικού υπολογιστή της πρωτοβουλίας OLPC ή τουλάχιστον υπολογιστή με ΕΛ/ΛΑΚ. Διαβάστε εδώ ένα εξαιρετικό άρθρο/ανάλυση του φίλου και συνεργάτη Γιώργου Παπανικολάου σχετικά. Σκοπεύουμε, λοιπόν, με τον Γιώργο αλλά και με τον ακτιβιστή/δημοσιογράφο Κώστα Χαριτάκη να γράψουμε ένα βιβλίο σχετικά με τις δυναμικές του ομότιμου κινήματος, αναπτύσσοντας παράλληλο ένα πλαίσιο ανάπτυξης και εφαρμογής της ομότιμης θεωρίας στην ελληνική πραγματικότητα. Παράλληλα γράφω ένα άρθρο σχετικό με την παρωδία των Κοινών και το ευρωπαϊκό/ελληνικό πλαίσιο με τον συνεργάτη Στέλιο Σταυρουλάκη. Μέχρι τότε μπορείτε να δείτε εδώ αναλύσεις στα ελληνικά, από τους παραπάνω συνεργάτες του ελληνικού P2P Foundation, οι οποίες αν και από το 2007-2008 παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρες. Πάντοτε ευχή μου, όπως ξεκινά και το “Ομότιμο Μανιφέστο”, είναι, ωστόσο, ο λόγος μας και τα γραπτά μου να ξεπερνιούνται από την πράξη του πλήθους που δημιουργεί. Μία παράδοξη ευχή που, όμως, αποτελεί απόδειξη της δυναμικής των συνεργατικών μοντέλων παραγωγής.

12. Πού συχνάζεις στο web;

Υπήρξα χρήστης όλων των δημοφιλών social media στα ξεκινήματά τους ώστε να έχω την ευκαιρία να μελετήσω τις χρήσεις τους από πρώτο χέρι (και το ίδιο κάνω με ό,τι σχεδόν νέο βγαίνει). Κάποιοι ενδιαφέροντες σύνδεσμοι στους οποίους συχνάζω καθώς σχετίζονται, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με τη δουλειά μου είναι: (i) το wiki του P2P Foundation, του P2P Lab και του προσωπικού μου χώρου (ii) ο ιστότοπος της Ματριόσκα, του OpenBook.gr και του Dafy.gr (iii) και φυσικά οι περισσότερες σελίδες που σχετίζονται με το ελεύθερο λογισμικό, την τρισδιάστατη εκτύπωση και γενικότερα με την κουλτούρα της “ανοικτότητας” από Ελλάδα και εξωτερικό.

13. Θα μας ενδιέφερε ιδιαιτέρως η άποψη σου, σχετικά με το osarena. Και θα επιθυμούσαμε να είναι και σκληρή. Μπορεί να συμβάλει σε όλα αυτά που αναφέραμε προηγουμένως; Είναι μια εναλλακτική τεχνολογική σελίδα; Τι λάθη έχεις δει;

Νομίζω το ότι είναι μια εξαιρετική, αποκεντρωμένη προσπάθεια - δεν είμαι ο πρώτος που σας το λέει. Δε θα μείνω στα θετικά, για αυτό το σχόλιό μου θα αφορούσε στην πιο προσεκτική, σχολαστική επιμέλεια των κειμένων συντακτικά και νοηματικά. Έχω διαβάσει άκρως ενδιαφέρουσες απόψεις που, ωστόσο, λόγω μη βέλτιστης σύνταξης και επιμέλειας αδικούνται. Αντιλαμβάνομαι ότι οι εξελίξεις στο αρκετά ευρύ πεδίο που καλύπτει το οsarena -η τεχνολογία ως τεχνική αλλά και ως πολιτικό εργαλείο- είναι καταιγιστικές (και συνεπώς ο χρόνος ενασχόλησης με την κάθε μία ολοένα και λιγότερος) αλλά θα προτιμούσα λιγότερο περιεχόμενο, μα άριστα φροντισμένο. Ελπίζω να είναι σαφές ότι η κριτική μου είναι απόλυτα καλοπροαίρετη. Σας ευχαριστώ :-)

Εμεις ευχαριστούμε τον Βασίλη και όχι με το τυπικό του όρου. Θα σας προτειναμε αφ' ενος να διαβάσετε το βιβλίο και αφ' ετέρου, να προσθέσετε στους σελιδοδείκτες σας την σελίδα του P2P Lab. Άλλωστε, αν το σκεφθείτε, τι νόημα θα είχε το διαδίκτυο, δίχως την απόλυτη έκφραση της ελευθερίας και του διαμοιρασμού. Και συγχρόνως, πόσο πιο ευτοπικές κοινωνίες θα είχαμε με την ομότιμη διαδικασία και την "επιβολή" Ανοιχτών προτύπων σε κάθε τομέα της καθημερινής μας ζωής.

  • Σχόλια

0 Comments:

Scroll to Top