BETA

William Gibson: O άνθρωπος που είδε το δυστοπικό τεχνολογικό αύριο;

Εικόνα Maria

neuromancer___nightclub_by_phatandy-d3ivxgc

Ο Νευρομάντης, 30 χρόνων σήμερα, έκανε το άλμα στον κυβερνοχώρο όταν ακόμα ο κυβερνοχώρος (αγγλιστί, cyberspace) δεν υφίστατο καν σαν όρος. Ο οραματιστής του Cyberpunk, ο 36χρονος τότε αμερικανός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Γουίλιαμ Φόρντ Γκίμπσον, το 1984 έγραψε το βιβλίο του «Νευρομάντης». Το μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ και που επρόκειτο να επιδράσει αποφασιστικά τόσο στην μορφή και στο ποιόν της μυθιστορηματικής αφήγησης, όσο και στην κοσμοαντίληψη μιας ολόκληρης γενιάς νεότερων αναγνωστών που οι δεσμοί τους με το κλασικό μυθιστόρημα ή τις ιστορικές και αισθητικές περιπέτειες της λογοτεχνίας ήταν πολύ χαλαρότεροι από τους αντίστοιχους των γονέων τους, αφού η γενιά αυτή μεγάλωσε με τον κινηματογράφο και κυρίως την τηλεόραση. Φουτουριστικό στην σύλληψη και στην δομή του, το μυθιστόρημα μολονότι λειτουργούσε -όπως όλα τα έργα επιστημονικής φαντασίας- στο φαντασιακό επίπεδο και υπέβαλλε ένα μυθικό κλίμα, μιλούσε ταυτόχρονα για έναν κόσμο υπαρκτό ή, καλύτερα, επερχόμενο.

Ο Γκίμπσον, με τον Νευρομάντη, εισήγαγε τον όρο κυβερνοχώρος και τον περιέγραψε όχι με την γλώσσα που αποδίδει την φυσική πραγματικότητα, αλλά μέσω των μεταφορών που δημιουργεί ο νέος, κατά παράβαση της φύσης, δημιουργημένος κόσμος. Ο κόσμος αυτός είναι ο χάρτης της υψηλής τεχνολογίας, γεμάτος ζούγκλες της πολεοδομίας και φυλές της μητρόπολης, με περιθωριακές κοινότητες, με νομάδες του άστεως και φαντασματικούς ηλεκτρονικούς λαβύρινθους που προκαλούν ζάλη, όπου οι επιθυμίες των ανθρώπων καθρεφτίζονται στις οθόνες των ηλεκτρονικών υπολογιστών, με την βιομετρία και το biohacking να είναι στα φόρτε τους.

Η έκδοση του Νευρομάντη συμπίπτει σχεδόν με την μαζική παραγωγή προσωπικών ηλεκτρονικών υπολογιστών και μηχανών τηλεομοιοτυπίας (fax), με την ταχύτατη εξαφάνιση από την αγορά των γραφομηχανών και την αναγγελία από τη ριγκανική κυβέρνηση του προγράμματος SDI (Strategic Defence Initiative), γνωστότερου ως Πόλεμος των Άστρων. Το σκηνικό στον κόσμο του Νευρομάντη είναι το γνωστό: ζοφερός τόπος και ένα σκοτεινό τεχνολογικό σύμπαν. Δεν υπάρχουν κράτη, κυριαρχεί ο υπόκοσμος και οι σκοτεινές ιστορίες δολοφονιών. Η ιστορία διαδραματίζεται σε πολλά σημεία του πλανήτη και στον φανταστικό διαστημικό σταθμό Freeside που ανήκει σε μια πολύ ισχυρή οικογένεια. Οι ήρωες του Gibson είναι cyborgs, δηλαδή αυτοματοποιημένοι οργανισμοί με έναν συνδυασμό φυσικών και συνθετικών μερών και διευρυμένες δυνατότητες.

Το κυβερνοπάνκ είναι ένα αναγνωστικά δύσκολο είδος στην λογοτεχνία, καθώς ο αναγνώστης είναι ελάχιστα εξοικειωμένος με την ορολογία του. Περιγράφει έναν δυσνόητο κόσμο που ανήκει στο μέλλον και αντιπροσωπεύει την απόλυτη παγκοσμιοποίηση, διαφθορά και καταστροφή. Αναπτύσσεται στα συντρίμμια του γνωστού κόσμου και αποτελεί μια ανώτερη έκφραση του ύστερου καπιταλισμού. Σχεδόν οι πάντες παραδέχονται ότι, εξαιτίας της άλογης δημογραφικής και τεχνολογικής ανάπτυξης των ανθρώπινων κοινωνιών τους τελευταίους δύο αιώνες, ο πλανήτης μας κινδυνεύει να καταστεί αφιλόξενος για το ανθρώπινο είδος, τουλάχιστον με τη σημερινή βιολογική του μορφή. Ίσως γι’ αυτό κάποιοι αφελείς μελλοντολόγοι, αλλά και αρκετοί υπεραισιόδοξοι επιστήμονες, έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους για την επιβίωση του είδους μας στη μετεξέλιξή μας σε… Cyborg.
Την μόνη εύλογη, όπως διατείνονται, «προοπτική» επιβίωσης σ’ έναν οικολογικά αφιλόξενο και κοινωνικά κατεστραμμένο πλανήτη. Στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, διαφορετικές τεχνοεπιστήμες συνεργάζονται στενά όχι μόνο για την κατασκευή νοημόνων μηχανών (τεχνητή νοημοσύνη) αλλά και για τη δημιουργία χιμαιρικών βιοκυβερνητικών πλασμάτων, των περιώνυμων Cyborgs.
Αυτή η τεχνολογική «λύση» ενισχύεται από τις εντυπωσιακές εξελίξεις που σημειώθηκαν τις δύο τελευταίες δεκαετίες στη βιοπληροφορική, στη βιοκυβερνητική και κυρίως στη νευροτεχνολογία. Ο λόγος για το πανάρχαιο όνειρο της ενσωμάτωσης τεχνητών μελών στο ανθρώπινο σώμα καθώς και της εμφύτευσης σε αυτό διάφορων μικρο- και νανο-μηχανών. Το όνειρο δηλαδή της δημιουργίας Cyborgs: υβριδίων ανθρώπου-μηχανής, που θα μπορούν όχι μόνο να αναπληρώνουν αλλά και να διευρύνουν τις φυσιολογικές σωματικές μας ικανότητες.
Όμως, ο δρόμος που οδηγεί στη μετεξέλιξη του Homo Sapiens σε Homo Cyborg, των «περιορισμένων» ανθρώπων του χθες στα «ελεύθερα» βιοκυβερνητικά πλάσματα του αύριο, δεν είναι στρωμένος με τεχνολογικά ροδοπέταλα, ούτε άμοιρος προβλημάτων και κοινωνικών επιπλοκών.

neuromancer

Η πρόγνωση μπορεί να είναι επίπονη για τους συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας. Το γεγονός ότι επαληθεύονται τα όσα γράφουν για ένα κομμάτι της τεχνολογίας ή για κάποια τάση, αποσπά την προσοχή από τον κύριο στόχο του έργου. Και ο στόχος του Γουίλιαμ Φόρντ Γκίμπσον ήταν να μας δείξει πώς ζούμε τώρα. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, ο Γκίμπσον τραβούσε τα χαλαρά νήματα του πολιτισμού μας προκειμένου να φανταστούμε τι θα προκύψει στο μέλλον. Επαληθεύτηκε σε πολλά, μα κυρίως σε ό,τι αφορά την διαμόρφωση του ιντερνέτ και στο πώς αυτό το διαδίκτυο φτάνει μέχρι τα χαμηλότερα στρώματα της κοινωνίας.
Στον Νευρομάντη λοιπόν, που δημοσιεύθηκε πριν από 30 ακριβώς χρόνια, ο Γκίμσον διέδωσε την ιδέα του κυβερνοχώρου˙ μιας «συλλογικής παραίσθησης» δημιουργημένης από εκατομμύρια συνδεδεμένους υπολογιστές. Αυτό το δίκτυο μπορεί να εμφανίζει, σαν φάντης μπαστούνι, πραγματικούς χαρακτήρες και συμβάντα από όλο τον κόσμο. Πρωτοποριακές κλινικές πραγματοποιούν πλαστική χειρουργική η οποία (αν κάνουμε μία βολιδοσκόπηση της κοινής γνώμης) φαντάζει φρικιαστική. Ένας τοξικομανής-χάκερ, ο Case, χάκαρε το σύστημα μιας μεγάλης εταιρείας. Αυτό που κάποτε φαινόταν απίστευτα φουτουριστικό, τώρα είναι παράξενα οικείο.
Όπως λέει ο συγγραφέας και blogger Cory Doctorow,

Ο Νευρομάντης παραμένει μία παραστατική αλληγορία για τον κόσμο της δεκαετίας του 1980, όταν φυτεύτηκαν τα πρώτα σπέρματα της μαζικής παγκοσμιοποιημένης ανισότητας του πλούτου. Τότε που, για πρώτη φορά, έγινε λόγος για τα ατελή σκιρτήματα της τεχνολογικής επανάστασης. Μια γενιά αργότερα, ζούμε σε ένα μέλλον που μοιάζει απίστευτα με το μέλλον που περιέγραψε ο Γκίμσον. Ένα μέλλον άμεσα αναγνωρίσιμο που θα το χαρακτηρίζαμε ως τον λιγότερο κομψό και λιγότερο ρομαντικό ξάδελφο του μέλλοντος που αναγνώρισε ο Gibson. Αντί για μεγάλους ομίλους (τους «zaibatsus») που τους διευθύνουν απρόσωποι υπάλληλοι (οι salarymen), έχουμε δογματικούς ενθουσιώδεις νέους -νεοσυντηρητικούς και νεοφιλελεύθερους- που θέλουν να στελεχώνουν τα πάντα, από τα σχολεία μέχρι τα νοσοκομεία και τις επιχειρήσεις.

Δικαίως λοιπόν αποκαλούν τον Γουίλιαμ Γκίμπσον, που εισήγαγε τον όρο Κυβερνοχώρος, πατέρα του Κυβερνοπάνκ και το βιβλίο του Νευρομάντης κέρδισε τα τρία μεγάλα βραβεία έργων επιστημονικής φαντασίας, τα Nebula, Hugo και Philip K. Dick. Έχοντας -από την πρώτη του έκδοση το 1984- πουλήσει περισσότερα από 6,5 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως, ξεκίνησε μια ολόκληρη αισθητική˙ το Κυβερνοπάνκ.
Στην πρόβλεψή του αυτή για το μέλλον που μας περίμενε, ο Γκίμπσον συνέβαλε τα μέγιστα στο να κατανοήσουμε το Διαδίκτυο. Κάθε social (κοινωνικό δίκτυο), κάθε online παιχνίδι, μα και κάθε σκάνδαλο περί hacking, μας φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στο σύμπαν που φαντάστηκε ο Γκίμπσον 30 χρόνια πριν. Βέβαια, το όραμα δεν ήταν τέλειο. Όπως είπε και ο ίδιος ο Γκίμπσον αστειευόμενος,

Από τον Νευρομάντη απουσιάζουν πλήρως τα κινητά τηλέφωνα, τα οποία είμαι βέβαιος πως οι νεαροί αναγνώστες θα θεωρούν βασικό σημείο του πολιτισμού τους.

Μα και άλλα χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος διαφαίνονται στον μακρινό ορίζοντα. Παρά το γεγονός ότι το Facebook αγόρασε το σύστημα ακουστικών εικονικής πραγματικότητας της Oculus Rift, έναντι 2,3 δισεκατομμύρια δολάρια, απέχει από την ψυχαγωγία «simstim» του Νευρομάντη, όπου οι χρήστες μοιράζονται την αισθητηριακή εμπειρία ενός άστρου.
Ωστόσο, οφείλουμε να παραδεχτούμε πως ο κόσμος μας έχει αρκετές από τις αποχρώσεις του Νευρομάντη, προσδίδοντας στον Γκίμπσον το σκήπτρο του προφήτη. Ο Cory Doctorow, που αναφέραμε και πιο πάνω, λέει πως

Διαβάζοντας τα όσα ακολούθησαν τις αποκαλύψεις του Edward Snowden, είναι σαν να διαβάζουμε τα όσα περιέγραψε ο 66χρονος σήμερα Γκίμπσον. Ο Snowden θα μπορούσε να είναι ο hacker Case στον Νευρομάντη, που προσφέρει υποστήριξη σε ανθρώπους οι οποίοι βρίσκονται παγιδευμένοι στην μέγγενη του συστήματος.

Ο Γκίμπσον στα έργα του έχει γράψει επανειλημμένως την πεποίθησή του ότι όλες οι πολιτιστικές αλλαγές, ουσιαστικά, καθοδηγούνται από την τεχνολογία. Δεδομένου ότι η πρόοδος της τεχνολογίας επιταχύνεται, εναπόκειται στους δημιουργούς της -κυρίως- να εξετάζουν τις επιπτώσεις της. Ένας άλλος συγγραφέας έργων επιστημονικής φαντασίας είναι και ο Beauman που στο τελευταίο μυθιστόρημα του «Glow», κάνει λόγο για τους Λονδρέζους οπαδούς της τεχνολογίας οι οποίοι πειραματίζονται με κάτι περίεργα νέα φάρμακα, ενώ οι μεγάλες εταιρείες χρησιμοποιούν κάποιες παράξενες νέες τεχνικές μάρκετινγκ. Ο Beauman μιμείται τον Γκίμπσον, δείχνοντάς μας το παρόν με το να φαντάζεται ένα απίστευτα πραγματικό άμεσο μέλλον.

Ο Γκίμπσον συνδυάζει τέλεια την διάρθρωση και την σύνδεση των μερών ενός συνόλου με την φαντασία, και σε αυτό προσπαθώ συνεχώς να τον μιμούμαι. Ο Γκίμπσον, όπως και πολλοί μεγάλοι συγγραφείς, κάνει λόγο για κάτι ευφάνταστο που όμως το ζούμε πλέον όλοι μας. Και δεν αναφέρομαι μόνον στα Google Glass και Uber, που είναι συγκριτικώς ασήμαντα, αλλά στο χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών και δη, στην ατιμωρησία του παγκοσμιοποιημένου εμπορίου.

[Πηγή]

  • Σχόλια

3 Comments:

  1. Εικόνα olga
    olga (χωρίς επαλήθευση)Αυγ 18, 2014 18:08 ΜΜ

    Tο διαβασα όταν πρωτοεκδόθηκε κι η εντυπωση που μου αφησε ήταν πως ο ανθρωπος δεν είχε ιδέα από τεχνολογία αλλά μια ξερή ( ουτε καν ) φαντασία. Ωχριά μπροστά στον Philip Dick

  2. Εικόνα constantine
    constantine (χωρίς επαλήθευση)Αυγ 17, 2014 01:11 ΠΜ

    Απο τα καλυτερα βιβλια που εχω διαβασει, δυστηχως δν μπορεσα να βρω δευτερο μερος της τριλογιας στα e-shop ειναι εξανλτημενο, θ ανακγαστω να κοιταξω στα public και αν δν υπαρχει και εκει την γ@@@ :P ξερει κανεις μετα απο που μπορω ν το βρω σιγουρα? :)

  3. Εικόνα skylik8
    skylik8 (χωρίς επαλήθευση)Αυγ 21, 2014 01:13 ΠΜ

    Το θεώρησα σχετικό για αυτό και το link

    https://www.youtube.com/watch?v=IKFPdf8-Uew&list=PL5A47A0F38A4FF79D&index=6

Scroll to Top