BETA

Windows, OSX ή Linux; [μέρος δεύτερο]

Εικόνα Haris

Στο πρώτο μέρος του άρθρου κάναμε μια ανασκόπηση των Λ/Σ Windows και Mac. Εδώ θα αναλυθούν οι λόγοι που θα έπρεπε κάποιος να χρησιμοποιήσει το Linux, σαν εναλλακτική λύση για τον υπολογιστή του.

Γιατί τελικά Linux;

Οι λόγοι που κάποιος θα πρέπει να σκεφτεί σοβαρά για την επιλογή μιας διανομής Linux για τον υπολογιστή του είναι πάρα πολλοί. Ας πάρουμε με την σειρά τους κυριότερους.

Ο οικονομικός παράγοντας.

Μια κοινή πρακτική που χρησιμοποιούσαν οι χρήστες στο παρελθόν, ήταν να κατασκευάζουν έναν υπολογιστή ανοικτής αρχιτεκτονικής (modular), και να προχωρούν σε εγκατάσταση ενός Λ/Σ το οποίο αργότερα έσπαγαν εφαρμόζοντας ένα hack που έβρισκαν στο διαδίκτυο η σε cd rom. Η πρακτική αυτή εφαρμοζόταν κατά κόρον από τους παιχνιδάδες σε παιχνίδια από την εποχή του DOS.

Πέρα όμως από αυτό, μερικοί δεν αρέσκονταν στο προ φορτωμένο λειτουργικό του υπολογιστή, και το αντικαθιστούσαν συνήθως με άλλη έκδοση, ακολουθώντας πάλι τεχνική σπασίματος. Το αποτέλεσμα ήταν πως θα είχαν πάλι μια παράνομη κόπια. Οι περιορισμοί συνεχίζονταν, γιατί σύμφωνα με την κακή αδειοδότηση κλειστού κώδικα που έχουν τα αγοραστά λειτουργικά συστήματα, αυτά μπορούν να εγκαθίστανται μόνο σε ένα σταθμό εργασίας (μηχάνημα), και μάλιστα στο συγκεκριμένο που αγοράζονταν.

Αν από την άλλη κάποιος αγόραζε ένα κλειστού κώδικα Λ/Σ σε cd, η αδειοδότηση έλεγε ξεκάθαρα πως αυτό προορίζεται για ένα μηχάνημα μόνο. Δεν υπάρχει δυνατότητα για δεύτερο (αν είχε ένα σταθερό και ένα φορητό υπολογιστή), αλλά επίσης, δεν μπορεί να εγκατασταθεί και σε εξωτερικό σκληρό δίσκο.

Στη σύγχρονη εποχή, τα πράγματα δυσκολεύουν περισσότερο για όσους στο παρελθόν ακολουθούσαν τις τεχνικές των σπασμένων, διότι τότε οι υπολογιστές δεν βρίσκονταν on line, και άρα κάποιος δεν μπορούσε να ελέγξει την κόπια που χρησιμοποιούνταν. Μετά, τα πράγματα άλλαξαν, και όσο και αν μερικοί χρήστες προσπαθούσαν να το αποκρύψουν, όλο και κάποιον τρόπο έβρισκαν οι εκδότες του Λ/Σ κλειστού κώδικα να ελέγξουν για τον σειριακό του αριθμό (συνήθως μέσω μιας κρυφής αναβάθμισης), και στη συνέχεια να κλειδώσουν από απόσταση την κόπια, ειδοποιώντας τον χρήστη με ένα μήνυμα.

Με το Linux, o χρήστης δεν πληρώνει κάποιο ποσό για να αγοράσει το λειτουργικό σύστημα. Αυτό είναι εξαιρετικό, και αρέσει σε πολλούς, καθώς αφαιρεί κόστος από τα συνολικά χρήματα που θα δώσει για το υλικό του υπολογιστή. Αγοράζοντας ένα νέο υπολογιστή συνήθως έναν φορητό, μπορεί να προτιμήσει την λύση free OS (χωρίς λειτουργικό σύστημα προ φορτωμένο), η με ένα Linux OS (συνήθως προ φορτώνουν το Ubuntu).

ΕΛ/ΛΑΚ και GNU / GPL (καλή αδειοδότηση, ανοικτό και ελεύθερο λογισμικό)

Με μια διανομή Linux λοιπόν, έχουμε την δυνατότητα εγκατάστασης σε όσους υπολογιστές θέλουμε, σε εξωτερικό σκληρό δίσκο, σε flash δίσκο, δεν υπάρχουν περιορισμοί αδειοδότησης όπως στον κλειστό κώδικα, δεν υπάρχει ο χρηματικός παράγοντας και η πληρωμή. Δεν υπάρχει ο φόβος της παρακολούθησης αν το Λ/Σ είναι γνήσιο η όχι, και κανείς δεν έχει το δικαίωμα να μας το απενεργοποιήσει εξ’ αποστάσεως. Ο χρήστης πλέον μπορεί να κάνει όσα αντίγραφα της διανομής θέλει, σε cds η dvds και να τα δίνει σε φίλους και γνωστούς του.

Όχι στον βραχνά μόνιμης συντήρησης του συστήματος στο σταθμό εργασίας

Μια δυστυχώς πονεμένη ιστορία, που αφορά τον κόσμο των παραθύρων, είναι πως χρειάζονται μόνιμη συντήρηση του συστήματος από την πλευρά του χρήστη. Αν αυτή δεν γίνεται, τότε το Λ/Σ των Windows θα γίνεται όλο και πιο αργό, και θα παρουσιάζει καταρρεύσεις και καθυστερήσεις. Η συντήρηση από τον χρήστη αφορά την χρήση προγραμμάτων καθαρισμού του Μητρώου (registry), από κακές εγγραφές, η απομεινάρια απ εγκαταστάσεων εφαρμογών, την εκκαθάριση δίσκου από υπολείμματα και υλικό που φέρνουν έμμεσα οι φυλλομετρητές (cache), τον αποκερματισμό του δίσκου λόγω του συστήματος αρχείων NTFS, τον έλεγχο του υπολογιστή ολικά για κακόβουλο λογισμικό και ιούς, και τον κατακερματισμό του ίδιου του μητρώου.

Όλα τα παραπάνω στον κόσμο των παραθύρων είναι γνωστά, και πραγματοποιούνταν με διάφορα εργαλεία (utilities), που επέλεγε ο χρήστης. Αυτά, δεν ήταν πάντα ασφαλή στην χρήση, και ο χρήστης έπρεπε να επιλέξει τα όντως καλύτερα και δοκιμασμένα.

Αυτά, δεν υφίστανται σε μια διανομή Linux στον σταθμό εργασίας (τελικό χρήστη). Απλώς εκεί εγκαθιστά κάποιος την διανομή, και δεν πραγματοποιεί μόνιμη συντήρηση, πέρα από το να εγκαθιστά αναβαθμίσεις. Ξεχνά δηλαδή κάποιος και απαλλάσσεται από τον μπελά αυτό, να συντηρεί το Λ/Σ του μηχανήματος του. Ασχολείται μόνο με την δική του παραγωγική εργασία. Βέβαια, σε έναν εξυπηρετητή Linux, ο υπεύθυνος πραγματοποιεί μονίμως συντήρηση, αλλά για άλλα θέματα, όπως να ελέγξει τα συμβάντα, να προσθέσει λογισμικό, να προσθέσει η να αλλάξει δικαιώματα χρηστών, και παρόμοια.

Όχι στην παρακολούθηση και το φακέλωμα του τελικού χρήστη

Παρόλο που αρκετοί σήμερα μπορεί να πουν “Εντάξει, και τι έγινε αν μια εταιρία της Αμερικής παρακολουθεί τι κάνω, τι με νοιάζει, άστους, ας με παρακολουθούνε”.

Τα πράγματα όμως είναι αρκετά σοβαρά, γιατί πλέον στις νέες εκδόσεις των Λ/Σ κλειστού κώδικα, δηλώνεται ξεκάθαρα στον χρήστη στην άδεια χρήσης πως η εταιρία μπορεί να παρακολουθεί και τις ενέργειες, αλλά και στοιχεία όπως έγγραφα, φωτογραφίες που βρίσκονται αποθηκευμένα στον υπολογιστή. Αυτά, σαν ψηφιακά αρχεία, μπορεί μέσω της παρακολούθησης να μεταφέρονται έξω από τον υπολογιστή του εν αγνοία του. Δεν παρακολουθούνται δηλαδή μόνο οι διευθύνσεις των ιστοσελίδων που ο χρήστης επισκέπτεται. Η μυστική μεταφορά των παρακολουθούμενων αρχείων μπορεί να πραγματοποιείται οποτεδήποτε, ακόμα και αν υπάρχει ένα τείχος προστασίας (το οποίο όμως προ σετάρεται από την εταιρία έκδοσης του Λ/Σ). Μεταφορά μπορεί να γίνει και μέσω εφαρμογών που χρησιμοποιούν ports επικοινωνίας.

Η απουσία του ενδεικτικού εικονιδίου δικτυακής κίνησης στα μοντέρνα λειτουργικά συστήματα κλειστού κώδικα, στην επιφάνεια εργασίας, αποτελεί μια μαρτυρία τυχόν προθέσεων των εταιριών έκδοσης του Λ/Σ. Στο κάτω κάτω ο χρήστης δεν ξέρει πως τυχόν θα χρησιμοποιηθούν τα στοιχεία του. Η δικαιολογία που προβάλλεται για τις παρακολουθήσεις είναι, για την βελτίωση των υπηρεσιών, και των λειτουργιών του λογισμικού. Οι εταιρίες φροντίζουν να καλύπτονται νομικά, μέσω της άδειας χρήσης, στο στυλ “αφού διάβασε ο χρήστης την άδεια, και συμφωνεί, εμείς είμαστε καλυμμένοι να συλλέγουμε στοιχεία”.

Ο τελικός χρήστης μπορεί να απαλλαγεί από όλα τα παραπάνω, χρησιμοποιώντας μια διανομή Linux, όπου κανείς δεν τον παρακολουθεί, δεν τον καταγράφει, δεν τον φακελώνει, ούτε έχει και τέτοιο δικαίωμα εξάλλου. Το απόρρητο του χρήστη είναι σεβαστό, και τηρείται. Σημαντικός λόγος λοιπόν, να έρθει κάποιος σε Linux, για να προστατεύσει την ιδιωτικότητα του (privacy).

Απουσία του “Ghost in the Machine”

Στα Λ/Σ κλειστού κώδικα, ειδικά στα παράθυρα, παρουσιάζονται συνήθως περίεργα, όπως λειτουργία του σκληρού δίσκου όταν αυτή δεν αναμένεται, η υψηλό ποσοστό χρήσης επεξεργαστή όταν δεν πρέπει. Όλα τα παραπάνω οφείλονται κυρίως στον κακό σχεδιασμό, την κακή αρχιτεκτονική των Λ/Σ αυτών (παράθυρα), που ουσιαστικά γεννήθηκαν ακολουθώντας κακέκτυπες ιδέες. Ακόμα, στην αυτό παγίδευση τους σε πρακτικές του παρελθόντος (DOS), και ο εξαναγκασμός τους σε υποχωρήσεις προς χάριν της συμβατότητας, να κρατούν δηλαδή στοιχεία που έπρεπε να αλλάξουν (όπως το σύστημα αρχείων).

Στο Linux αυτά όλα δεν υπάρχουν, καθώς το τελευταίο είναι βασισμένο στη φιλοσοφία του Unix, ενός Λ/Σ που αναπτύχθηκε με έρευνες σε πανεπιστήμια.

Για να παραδεχτούμε μια αλήθεια, πρέπει να δούμε πως όχι όλες οι διανομές που θα δοκιμάσει κάποιος σε ένα μηχάνημα θα δουλέψουν απροβλημάτιστα (η θα καταφέρουν να εγκατασταθούν). Αυτό, είναι το αποτέλεσμα της ανοικτής αρχιτεκτονικής και φιλοσοφίας x86, δηλαδή της σύνθεσης του μηχανήματος και της κατασκευής από τον χρήστη. Κανείς επίσης δεν εγγυάται τις αστοχίες του υλικού, για τις οποίες το Linux δεν ευθύνεται.

Εδώ, οι κερδοσκοπικές εταιρίες κλειστής αρχιτεκτονικής και κλειστού λογισμικού (όπως μια κονσόλα παιχνιδιών η ένας υπολογιστής Mac), μπορούν να ισχυριστούν πως διαθέτουν τον τέλειο συνδυασμό, το υλικό κατασκευασμένο και μονταρισμένο από τις ίδιες, και το λειτουργικό σύστημα κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του υλικού, άρα όλα δουλεύουν τέλεια. Ναι, είναι αληθές. Αλήθεια όμως επίσης είναι, πως μια διανομή Linux θα δουλέψει τέλεια σε υλικό χωρίς αστοχίες, και συμβατό.

Όχι στο κακόβουλο λογισμικό, ιούς.

Το θέμα του κακόβουλου λογισμικού (ιοί, malware, trojans), έχει επανέλθει στις μέρες μας, μάλιστα χειρότερα από πριν. Αιτία είναι η νέα γενιά ιών κρυπτογραφίας, που χρησιμοποιούν την μέθοδο να κρυπτογραφούν σε έναν μονόδρομο, σημαντικά αρχεία του χρήστη. Στη συνέχεια οι δημιουργοί των προγραμμάτων αυτών ζητούν χρήματα για να εφαρμόσουν το κλειδί και να αποκρυπτογραφήσουν δήθεν τα προσβεβλημένα αρχεία.

Στην πραγματικότητα, τα αρχεία χρήστη (έγγραφα, φωτογραφίες, σχέδια, παρουσιάσεις, λογιστικά φύλλα, βάσεις δεδομένων), καθίστανται άχρηστα, και ο χρήστης ακόμα και αν πληρώσει, δεν παίρνει πίσω τα αρχεία του. Η μέθοδος αφορά κυρίως το Λ/Σ των Windows, και μη προστατευμένους τόμους, είτε σε εσωτερικό είτε σε εξωτερικούς σκληρούς δίσκους.

Έτσι, ενώ σε παρελθοντικό χρόνο, η προσβολή από έναν συνηθισμένο virus άφηνε περιθώρια διάσωσης των αρχείων, η με boot με άλλο μέσο η με απομόνωση του virus, σήμερα με την μονόδρομο κρυπτογράφηση μέσω κακόβουλου λογισμικού, δεν υπάρχει ο παράγοντας της επαναφοράς. Φυσικά, όσοι το τολμούν και χρησιμοποιούν παράθυρα, θα πρέπει να παίρνουν αντίγραφα ασφαλείας και να προστατεύουν τους τόμους με δικαιώματα, η δική τους κρυπτογράφηση.

Firewalls

Το κακόβουλο λογισμικό είναι διαδεδομένο ειδικά στον χώρο των παραθύρων, λόγω της ευκολίας σε προγραμματιστικό επίπεδο, για την δημιουργία του ιού. Ακόμα και αν οι χρήστες παραθύρων χρησιμοποιήσουν ένα τείχος προστασίας, το κακόβουλο λογισμικό μπορεί να έρθει μέσω εφαρμογών που χρησιμοποιούν ports, η να κατέβει με ευθύνη του χρήστη από απροσεξία του κατά την διάρκεια της πλοήγησης στο διαδίκτυο.

Όσον αφορά τα Linux συστήματα, αυτά είναι σαφώς λιγότερο η και καθόλου ευάλωτα, λόγω του καλύτερου τείχους προστασίας, και της παραμετροποίησης (για όσους ξέρουν), των δικαιωμάτων χρήστη, καθώς και της μεγαλύτερης προγραμματιστικής δυσκολίας για την κατασκευή του κακόβουλου. Γενικά οι υπολογιστές με Linux δεν συνηθίζουν να αναφέρουν συχνά προβλήματα με κακόβουλο.

Απροβλημάτιστες εγκαταστάσεις και απ εγκαταστάσεις. Τα αποθετήρια.

Ένα μεγάλο πρόβλημα στο χώρο των παραθύρων είναι οι απ εγκαταστάσεις προγραμμάτων που συνηθίζουν να αφήνουν υπολείμματα στο μητρώο, η αρχεία. Αυτό λόγω των σχεδιαστικών αδυναμιών στα παράθυρα, και της ίδιας της αρχιτεκτονικής τους. Έτσι, μετά από απ εγκαταστάσεις θα πρέπει να γίνει συντήρηση στο μητρώο.

Σε Linux συστήματα τα παραπάνω δεν υφίστανται, και δεν τίθεται το θέμα στις απεγκαταστάσεις. Ακόμα, τα αποθετήρια προσφέρουν μεγάλη ποικιλία λογισμικού, ελεύθερο από πληρωμή, και ανοικτό, για τον χρήστη, έτσι ώστε να επιλέγει προγράμματα που θέλει και να τα δοκιμάζει, να τα εγκαθιστά, απεγκαθιστά χωρίς προβλήματα (αφού δεν υπάρχει παρουσία ενός μητρώου να γίνεται fragmented και να γεμίζει συνεχώς εγγραφές σκουπίδια δημιουργώντας προβλήματα όπως στα παράθυρα).

Επιλογή διανομής και επιφάνειας εργασίας από τον χρήστη

Στο Linux ο τελικός χρήστης μπορεί να επιλέξει μια διανομή με επιφάνεια εργασίας γραφείου που του ταιριάζει, και δεν περιορίζεται στην δεδομένη επιφάνεια που άλλα λειτουργικά συστήματα κλειστού κώδικα έχουν επιλέξει. Δεν είναι αναγκασμένος να χρησιμοποιήσει μια επιφάνεια τύπου Μετρό, η Start. Υπάρχουν επιφάνειες, η περιβάλλοντα εργασίας που απευθύνονται στις ανάγκες του καθενός, και στην εργονομία που ο καθένας θεωρεί καλύτερη για τον εαυτό του. Τα περιβάλλοντα αυτά κειμένονται από απλά και γρήγορα, έως πολύ μοντέρνα, και για οθόνες αφής, η για κλασσικές. Υπάρχουν εναλλακτικά desktops σαν εικονικοί χώροι στο κάθε περιβάλλον εργασίας, για να εκμεταλλεύεται ο χρήστης την ισχύ του υπολογιστή και της παράλληλης επεξεργασίας.

Διανομή ανάλογη της ισχύος του υπολογιστή

Σε Linux έχουμε πολλές διανομές έτσι ώστε ο ενδιαφερόμενος να επιλέξει την κατάλληλη ανάλογα με την ισχύ του μηχανήματος του. Για μηχανήματα χαμηλής ιπποδύναμης προσφέρονται διανομές με περιβάλλον επιφανείας XFCE, LXDE, και MATE. Για πιο ισχυρούς υπάρχουν τα περιβάλλοντα GNOME 3.x, KDE, UNITY. Για οθόνες αφής υπάρχουν τα GNOME 3.x και UNITY. Βεβαίως προσφέρονται και άλλες εναλλακτικές λύσεις όπως Pantheon, και πολλές ακόμα, έως και επιφάνειες που μοιάζουν με το Mac OSX.

Πέρα από τις επιφάνειες εργασίας που ταξινομούνται σε ελαφριές και μη απαιτητικές, και πιο βαριές και απαιτητικές, υπάρχουν ολόκληρες διανομές ειδικά για υπολογιστές χαμηλής ισχύος, όπως το Xubuntu, και άλλες για υπολογιστές μεγαλύτερης ισχύος. Διανομές ειδικά για φορητούς, η υπολογιστές νάνο όπως Ruspberry Pi, ειδικά σχεδιασμένες για αυτό το σκοπό.

Πεδίο μάθησης και σπουδών δημιουργικότητας

Δυστυχώς σε Λ/Σ κλειστού κώδικα όπως τα Win XP, τυχόν ακριβοπληρωμένες σπουδές για πτυχιακή και πιστοποιήσεις πηγαίνουν χαμένες μετά την απόσυρση του Λ/Σ. Τα δε ογκώδη και ακριβά βιβλία καταλήγουν στην ανακύκλωση χαρτιού, και το μόνο που μένει είναι η μετάνοια για τα πεταμένα χρήματα.

Στον κόσμο του Linux όμως, τα πτυχία και οι πιστοποιήσεις δεν χάνουν την αξία τους γιατί το Linux παραμένει πάντα το ίδιο, οι εντολές οι ίδιες, ο τρόπος administration δεν αλλάζει. Έτσι, κάθε επένδυση ενός μαθητή στον εαυτό του παραμένει και είναι πολύτιμη. Οι πιστοποιήσεις της Red Hat είναι ζητούμενες πάντα από την αγορά εργασίας και καλοδεχούμενες. Δεν χάνουν την αξία τους στην πάροδο του χρόνου, και δεν ακυρώνονται. Απλά η διανομή εμπλουτίζεται. Οι γνώσεις που αποκτά κανείς αφορούν όλες τις διανομές, και τη γραμμή εντολών, καθώς και την διαχείριση του εξυπηρετητή η του σταθμού εργασίας.

Γενικά οι διαχειριστές συστημάτων Linux ζητούνται πολύ, και βρίσκουν δουλειά με καλές χρηματικές απολαβές. Να λοιπόν ένα πεδίο δόξας και σταδιοδρομίας για όσους έχουν όρεξη και ικανότητες για μάθηση. Εξάλλου, είναι ωραίο ακόμα και σαν χόμπι, και για αξιοποίηση του προσωπικού σας ταλέντου.

Συνεχώς μοντέρνο και ανανεωμένο σαν Λ/Σ

Μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε πως οι διανομές του Linux είναι (εκτός από ελάχιστες που αποσύρονται η έχουν συγκεκριμένο κύκλο αναβαθμίσεων), πολύ καλά υποστηριζόμενες στα χρονικά τους διαστήματα, και αναβαθμιζόμενες στα προγραμματισμένα χρονικά περιθώρια που θέτουν. Έτσι οι αναβαθμίσεις είναι συχνές, και η προσαρμογή στις σύγχρονες απαιτήσεις του υλικού με οδηγούς είναι σχεδόν άριστες.

Δεν υπάρχει λοιπόν σύγκριση με τα Λ/Σ κλειστού κώδικα, που ολοκληρώνουν κύκλο ζωής δέκα ετών, όπως τα παράθυρα, οι αναβαθμίσεις (σαν service packs), εκδίδονται ανάλογα με τις προθέσεις μιας μητρικής εταιρίας. Η η επόμενη έκδοση του Λ/Σ επίσης επαφίεται στις αποφάσεις της εκδότριας εταιρίας, με τους χρήστες σε αναμονή. Στις διανομές Linux τα παραπάνω δεν ισχύουν, τα χρονικά περιθώρια τηρούνται, είναι συχνές οι αναβαθμίσεις, και τα συστήματα είναι σε κοντινά χρονικά διαστήματα up to date.

Βοήθεια από την κοινότητα

Οι χρήστες βρίσουν βοήθεια από την κοινότητα, ειδικά αν αυτή είναι μεγάλη, όπως στην Ask Ubuntu, και έτσι κάθε πρόβλημα τους τυγχάνει απάντησης σύντομα, αφού υπάρχουν fora σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε επίσημες διανομές για μεγάλους οργανισμούς υπάρχει ειδική υποστήριξη σαν συμφωνία.

ΕΛ/ΛΑΚ προγράμματα

Τα προγράμματα τελικού χρήστη είναι πάρα πολλά, και καλά, σε βαθμό που να ανταγωνίζονται ανάλογα προγράμματα κλειστού και εμπορικού λογισμικού. Μόνο που εδώ η μεγάλη διαφορά είναι πως είναι ανοικτό και ελεύθερο λογισμικό, δωρεάν. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, καθώς ανάλογα εμπορικά προγράμματα είναι πανάκριβα όπως μια σουίτα γραφείου (Office), συγκρίνοντας με το ΕΛ/ΛΑΚ του Open Office / Libre Office. Υπάρχουν προγράμματα για κάθε σχεδόν τομέα δραστηριότητας όπως επεξεργασίας εικόνας, ήχου, σχεδιασμού, λογιστικών, και για χομπίστες όπως σκάκι, και άπειρα άλλα που ο καθένας μπορεί να φανταστεί.

(τέλος του δεύτερου μέρους του άρθρου, θα ακολουθήσει σύντομα και ένα τρίτο μέρος, τελευταίο).

  • Σχόλια

1 Comments:

  1. Εικόνα Savvas
    Savvas (χωρίς επαλήθευση)Ιουλ 28, 2017 15:06 ΜΜ

    Πολύ καλό το άρθρο, αλλά είμαι της άποψης ότι ο καθένας πρέπει χρησιμοποιεί αυτό που του αρέσει περισσότερο ή αισθάνεται μεγαλύτερη εξοικείωση είτε αυτό είναι windows, linux, bsd κλπ. Επίσης υπάρχουν και ηλικίες που δεν έχουν τη διάθεση ούτε το χρόνο να απευθυνθούν σε μια κοινότητα (ειδικά μια ελληνική όπως ubuntu).

Scroll to Top